Allah’ın temel unsurları nelerdir? (ve bu soruyu duyunca beynimde açılan “teolojik Google Chrome sekmeleri”)
Bugünkü makalemizde “Allah’ın temel unsurları nelerdir” ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktaları inceliyoruz.
Bazı sorular var ki, ilk duyduğun anda insanın içinde hem merak hem de küçük bir “burada bir kavram karışıklığı var gibi…” hissi oluşuyor. “Allah’ın temel unsurları nelerdir?” sorusu da benim için tam olarak öyle bir kapı aralıyor.
İzmir’de 25 yaşında, gündelik hayatı biraz fazla düşünen ama bunu çoğu zaman espriye vuran biriyim. Kafede otururken bir yandan denizi izleyip bir yandan “hayat neden böyle?” diye düşünen, sonra martı bağırınca tüm felsefeyi unutan bir modum var.
Ama bu konu öyle “martı dikkati dağıtsın geçsin” tarzı değil. Biraz daha derin, biraz daha dikkatli konuşmak gerekiyor.
Önce küçük ama önemli bir düzeltme
“Allah’ın temel unsurları nelerdir?” ifadesi günlük dilde merakla sorulmuş gibi görünse de, İslam inancında Allah herhangi bir “parçadan”, “unsurdan” ya da “bileşenden” oluşmaz.
Yani insan zihninin alışık olduğu “parçalara ayır, çöz, anla” sistemi burada işlemez.
Ben bunu ilk kez bir arkadaş ortamında duyduğumda şöyle bir sahne yaşanmıştı:
Arkadaş:
“Abi Allah’ın temel unsurları nelerdir ya?”
Ben:
“Bro… bu sanki Lego seti sorusu gibi olmadı mı?”
Herkes sustu.
Sonra biri çayı yudumladı:
“Hmm…”
İşte o “hmm” anı, beynin kavramı yeniden başlatma ekranıdır.
Dolayısıyla burada daha doğru çerçeve şudur: İslam’da Allah’ın özellikleri, sıfatları ve isimleri konuşulur.
İzmir kafasında metafizik: Kordon + düşünce + hafif rüzgâr
Kordon’da yürürken bazen şunu fark ediyorum: İnsan ne kadar gündelik yaşarsa yaşasın, bir noktada büyük sorular geliyor.
Mesela:
“Ben kimim?”
“Hayatın anlamı ne?”
“Neden tost 2 dakika önce daha güzeldi?”
Ve bazen de:
“Allah’ın temel unsurları nelerdir?”
Bu soru aslında yanlış bir yere yaslanıyor ama doğru bir merak taşıyor: “Yüce olanı nasıl anlayabiliriz?”
İşte asıl mesele burada başlıyor.
İslam düşüncesinde Allah nasıl anlatılır?
Allah, İslam inancında tek ve benzersizdir. Parçalardan oluşmaz, değişmez, eksilmez, artmaz.
Ama insan zihni anlamak için genelde şuna ihtiyaç duyar:
“Tanımlanabilir özellikler”
Bu yüzden Allah’ın sıfatları ve isimleri anlatılır.
Ben bunu ilk öğrendiğimde şöyle düşünmüştüm:
“Tamam… yani bu bir ‘profil kartı’ ama sonsuz versiyon gibi.”
Sonra kendime güldüm:
“25 yaşına geldin hâlâ metafiziği Excel sanıyorsun.”
Allah’ın sıfatları: İnsan aklının yaklaşma çabası
İslam geleneğinde Allah’ın sıfatları genelde iki ana grupta anlatılır: zati ve subuti sıfatlar.
Bunu günlük dile çevirirsek:
Zati sıfatlar → “Onsuz düşünülemeyen özellikler”
Subuti sıfatlar → “Anlamaya çalıştığımız ama sınırlı kavrayabildiğimiz özellikler”
1. Vahdaniyet (Birlik)
Allah birdir, tektir ve benzersizdir.
Bunu İzmir’de bir kafede anlatmaya çalıştığımı hayal et:
Arkadaş:
“Teklik ne kadar tek?”
Ben:
“Abi Wi-Fi gibi düşün… ama sinyal düşmüyor.”
O an herkes:
“…tamam galiba anladık.”
Ama aslında mesele şu: Allah’ın birliği, insanın “parçala ve anla” alışkanlığının dışında bir gerçekliktir.
2. Hayat (Diri olmak)
Allah canlıdır, hayat sahibidir.
Ama bu, bizim bildiğimiz “nefes alıp verme” gibi değil.
Ben bunu düşünürken bazen kendi hayatımla kıyas yapıyorum:
Sabah:
“Ben hayattayım ama sistem %30 enerji tasarruf modunda.”
Allah için böyle bir düşüş yok.
3. İlim (Her şeyi bilmek)
Allah’ın bilgisi sınırsızdır.
Benim bilgi sistemim:
Kahve içtiysem çalışırım
Açsam düşünemem
Uykusuzsam varoluş sorgularım
Allah’ın ilmi ise böyle dalgalanmalar içermez.
Bir gün arkadaşım dedi ki:
“Her şeyi bilmek nasıl bir şeydir acaba?”
Ben:
“Bence internet ama internet çökmez.”
Sonra düşündüm:
“Yok ya, internet bile çöküyor…”
4. Kudret (Güç)
Allah’ın gücü sınırsızdır.
İnsan gücü:
3 gün spor → kas ağrısı
1 merdiven → nefes molası
İlahi kudret kavramı ise insanın fiziksel sınırlarının çok ötesindedir.
Bir gün merdiven çıkarken iç sesim:
“Bu kadarı yeter.”
Ve o anda anladım ki güç kavramı bile göreceli.
5. Semi (İşitme)
Allah her şeyi işitir.
Ama bu, kulağın duyması gibi fiziksel bir süreç değildir.
Benim günlük “işitme” performansım:
Telefon: %100
Annenin “çöpü at” demesi: %40 (bazen daha düşük)
Allah’ın işitmesi ise sınırsızdır, eksiksizdir.
6. Basar (Görme)
Allah her şeyi görür.
Benim görme sistemim:
Açık Instagram → %100 netlik
Pazartesi sabahı → bulanıklık
İzmir’de sabah güneşi bile bazen “hayatı netleştirir” ama bu farklı bir seviye.
7. İrade (İstemek)
Allah dilediğini yapar.
İnsan iradesi:
“Spora başlayacağım”
→ 3 gün sonra: “yarın”
İç ses:
“Bu irade değil, plan erteleme algoritması.”
8. Kelam (Konuşma)
Allah konuşur, ama bu insan konuşması gibi değildir.
Ben bazen kendi konuşmamı dinleyince şunu düşünüyorum:
“Bu cümle neden böyle başladı ve nereye gidiyor?”
İlahi kelam ise düzenlidir, hikmetlidir ve insan dilinin sınırlarına indirgenerek anlaşılabilir hale gelir.
99 isim meselesi: Sonsuzluğu listeye sığdırma çabası
İslam geleneğinde Allah’ın 99 ismi vardır. Her biri farklı bir anlam boyutu taşır.
Ben bunu ilk duyduğumda şöyle düşündüm:
“99 çok spesifik bir sayı… kim Excel açıp saymış gibi.”
Sonra anladım ki mesele sayı değil, anlam.
Kafede otururken arkadaşım sordu:
“En çok hangi ismi biliyorsun?”
Ben:
“Abi ben ‘Rahman’ ve ‘Rahim’de kaldım… update bekliyorum.”
Gülüştük ama sonra sustuk. Çünkü bazı şeyler gülerek değil, düşünerek anlaşılır.
Gündelik hayatta “Allah’ın temel unsurları nelerdir?” sorusunun yankısı
Bu soruyu yanlış kurduğumuzda bile aslında içimizde bir arayış oluyor.
Bir gün Alsancak’ta yürürken kulaklıkta müzik, kafamda düşünceler vardı:
“İnsan neden anlamak ister?”
Sonra bir çocuk bisikletle geçti, neredeyse bana çarpıyordu.
Ben:
“Hayat çok hızlı…”
Çocuk:
“Pardon!”
Ve o an fark ettim: İnsan bazen büyük sorular sorar, ama cevaplar küçük anlarda saklıdır.
Arkadaş ortamı sahnesi: Felsefe + tost + gerçeklik
Bir akşam arkadaşlarla oturuyoruz:
Arkadaş 1:
“Evren nasıl oluştu?”
Arkadaş 2:
“Abi önce sipariş verelim.”
Ben:
“İkisi de önemli aslında…”
Hepimiz güldük.
Ama sonra iç ses:
“Gerçekten ikisi de önemli…”
İşte insan böyle bir şey.
Yanlış soru, doğru merak
“Allah’ın temel unsurları nelerdir?” sorusu teknik olarak doğru bir çerçeve değil.
Ama taşıdığı şey çok önemli: Anlama isteği.
İnsan anlamak ister. Parçalamak, çözmek, sınıflandırmak ister.
Ama bazı hakikatler parçalanarak değil, bütün olarak anlaşılır.
Umarız “Allah’ın temel unsurları nelerdir” hakkındaki bu rehber işinize yaramıştır. Aryaisitme ailesiyle kalmaya devam edin!
Son düşünce: İzmir rüzgârı gibi bir farkındalık
Kordon’da yürürken rüzgâr yüzüme vuruyor.
İç ses:
“Düşünüyorsun yine.”
Ben:
“Evet.”
İç ses:
“Bırak biraz da öyle kalsın.”
Ve bazen gerçekten öyle oluyor.
Bazı sorular cevaplanmak için değil, insanı daha dikkatli yaşamaya çağırmak için vardır.